الميرزا القمي

105

جامع الشتات ( فارسي )

أيام تصرف را ، از عمرو بايد بكند يا از زيد ؟ - ؟ ويا از هر يك مىتواند كرد - ؟ وبر فرضى كه از عمرو گرفت ، عمرو رجوع به زيد مىكند يا نه ؟ - ؟ آيا عمرو مىتواند ادعا نفع ثمن را از زيد نمايد يا نه ؟ - ؟ . جواب : بلى ، همشيرهء زيد مىتواند از هر يك از زيد وعمرو ، ادعاى منافع أيام تصرف را بكند . وهر گاه رجوع به عمرو كرد ، پس عين مال خود را مىگيرد ونماء متصل ومنفصل ( مثل پشم ومو وشير وولد وميوه وغير اينها ، همه ) را مىگيرد وهمچنين هر منفعتى كه عمرو از آن استيفاء كرده مثل سكناى خانه وسواري چاروا . بلكه هر چند استيفاى آن ، نكرده باشد . يعنى بايد اجرت خانه وچاروا بدهد ، هر چند در آن سكنى وسواري نكرده باشد . وآنچه بر طرف شده از عين يا منافع ونماء ، آنچه مثلي باشد ( مثل شير وپشم ) مثل را بايد رد كرد . وهر گاه نباشد ، قيمت مثل را در همان وقتي كه مثل ، ناياب شده است [ بدهد ] . وآنچه قيمتي باشد مثل ولد ، يا بعض عين كه تلف شده باشد ، قيمت آن را مىدهد . واظهر در نظر حقير اين است كه هر گاه قيمت سوقي آن ( در أيام تصرف وبعد از آن ) مختلف شده باشد ، قيمت روز تلف را مىدهد . هر گاه اين را دانستى ، بدان كه : اگر عمرو ، علم نداشته است كه غير در اين شريك است ، يا علم داشت وليكن زيد ادعا كرد كه به من منتقل شده است ، يا مأذونم از طرف همشيره‌ام كه بفروشم . پس ظاهر علما اين است كه در هر دو صورت ، عمرو مشترى ، رجوع مىكند به زيد بايع ، وآنچه داده است به همشيره از أو مىگيرد . ودر جائى كه قيمت روز تلف عين را مىدهد ، آنچه را كه داده است مىگيرد هر چند زيادتر باشد از آنچه به زيد بايع ، داده . مثلا هر گاه آن مال ، اسبى بوده وزيد آن را به ده تومان فروخت به عمرو ، وبعد از آنكه قيمت آن به بيست تومان رسيد أسب مرد ، الحال كه همشيره أو غرامت مىگيرد ، نسبت به بيست تومان ، حصهء خود را مىگيرد وعمرو هم همان را از زيد مىگيرد گو زيد كمتر داده باشد . چون زيد أو را مغرور كرده وفريب داده . واين نقصان به أو رسيده .